Karagöz & Hacivat

Karagöz & Hacivat

Traditional Turkish shadow theatre Karagöz & Hacivat

Jsou placatí, barevní a můžete je mít, když po nich toužíte. Tradiční turecké stínové loutkové divadlo Karagöz a Hacivat pro děti prodávají turecká knihkupectví i hračkářství. Jsou různě veliká a stojí přibližně 25 tureckých lir, což je asi 350 korun. My jsme jedno větší divadélko získali v izmitském hračkářství.

V krabici byly dvě loutky, umělohmotná konstrukce (snadno se složí, stojí pevně, dokonce vypadá, že něco vydrží), jedna nabarvená látka a dvě stejné sady kartiček s popisem tradičních postaviček – loutek. Chyběly nám jen texty, dialogy hlavních postav, ale snadno jsme si je dohledali na internetu. Ukázkový rozhovor mezi Karagözem a Hacivatem uvádím níže.

Po stopách stínového divadla

Karagöz a Hacivat se narodili v Burse. Odtud se středoasijská tradice stínového loutkového divadla šířila do všech osmanských zemí. Jak jsme si přečetli v průvodci, originální loutky pro dospělé se vyrábějí z velbloudí kůže, která se ošetřuje olejem, aby byla průsvitná, a pak se maluje barvami. Herci pohybují loutkami za bílou látkou, která je zezadu osvětlená, takže se na ni promítá jejich obraz.

„Podle pověsti byl hrbáč jménem Karagöz jedním z předáků, kteří pracovali na stavbě mešity Ulu Camii v Burse. Spolu se svým kolegou, který se jmenoval Hacivat (čti Hadživat), bavil další své kolegy předváděním tak povedených scének, že dělníci nechávali své práce a sledovali je. To ovšem sultána natolik rozčílilo, že nechal tyto dva povedené šprýmaře popravit. Jejich komické scénky se však staly nesmrtelnými a žijí dál v podobě stínového loutkového divadla,“ uvedli autoři průvodce The Lonely Planet (2009).

Karagöz & Hacivat Karagöz & Hacivat Karagöz & Hacivat Karagöz & Hacivat Karagöz & Hacivat Karagöz & Hacivat Karagöz & Hacivat

Možná víte, že v roce 2006 dvojici šprýmařů proslavil film Ezela Akaye Hacivat Karagöz neden öldürüldü? (Proč byli Karagöz s Hacivatem zabiti?). Hlavní role vytvořili Haluk Bilginer a Beyazit Öztürk.

V Burse mají muzeum tradičního loutkářství, jmenuje se Karagöz Müzesi, (adresa: Çekirge Cd No:159, Çekirge/Bursa, telefon: +90 224 232 2590). Je naproti památníku Karagöze a vstup tam býval volný. Jak je to nyní, bohužel nevíme. Jestli máte zájem o divadelní představení, přeptejte se na ně předem. Dříve divadlo hrávali ve středu odpoledne nebo v sobotu dopoledne. O víkendu bývalo levnější.

Snad se do Bursy jednou podíváme, rozhodně to máme v plánu. Loutky milujeme. S Karagözem a Hacivatem si chceme hrát hlavně o Ramadánu, protože tak se to v Turecku dříve dělávalo. A na co že si budeme hrát? Třeba na to, jak si Karagöz s Hacivatem povídali o jídle a čtení. Schválně, co je lepší – jíst, nebo číst?

Hacivat Karagöz Oyunu: Karagöz Okumaya İkna Oluyor

Yazan, Bülent Balcı, 2012 Antalya

HACİVAT: Hoş geldin Karagöz’üm, arkadaşım.
KARAGÖZ: Hoş bulduk, Hacı Cavcav adaşım.

HACİVAT: Yahu Karagöz’üm biz seninle adaş mıyız?
KARAGÖZ: Ben nereden bileyim neyiz, adaş mıyız, dadaş mıyız?

HACİVAT: Karagöz’üm aynı ismi taşıyanlara adaş, Erzurumlulara dadaş denir.
KARAGÖZ: Onları bilmem ama peynir ekmekle karpuz çok güzel yenir.

HACİVAT: Karagöz’üm yemeğe olan düşkünlüğün okumaya da olsa her şeyi bilirdin.
KARAGÖZ: Sen de şunu bilseydin keşke Hacı Cavcav “Aç ayı okumaz”.

HACİVAT: Dostum o sözün doğrusu “Aç ayı oynamaz” olacaktı.
KARAGÖZ: Sen karpuzu ver ayıya, bak nasıl oynuyor görürsün.

HACİVAT: Karagöz’üm sana okumanın faydalarından bahsetmek istiyorum.
KARAGÖZ: Sen karpuzdan bahset daha iyi, okuyunca karnımız mı doyacak sanki?

HACİVAT: Karagöz’üm yemeye içmeye olduğu kadar okumaya da ihtiyacımız var.
KARAGÖZ: Okursam, bana karpuzlu peynirli bir sofra kuracak mısın Hacı Cavcav?

HACİVAT: Karagöz’üm okursan daha iyi düşünürsün.
KARAGÖZ: Bir de güzel yemek görünce üşüşürsün.

HACİVAT: Karagöz’üm okursan daha güzel cümleler kurarsın.
KARAGÖZ: Leblebiden fazla yeme, çok çabuk susarsın.

HACİVAT: Öyle deme Karagöz’üm bazen bilgiye de susarsın.
KARAGÖZ: Tazesinden vazgeçme sakın, bayat yersen kusarsın.

HACİVAT: Karagöz’üm okuma zihni açar, sıkıntıdan kurtarır.
KARAGÖZ: Hacı Cavcav, lahmacun koku saçar, gözümü parlatır.

HACİVAT: Karagöz’üm okursan konuşman gelişir.
KARAGÖZ: Limon görünce senin de yüzünün şekli değişir.

HACİVAT: Karagöz’üm okursan bilgin ve görgün artar.
KARAGÖZ: Parasını ödersen eğer manav da karpuzları tartar.

HACİVAT: Çok okumak, hayattaki başarımızı yükseltir.
KARAGÖZ: Kahvaltıya katılman da sofradaki kaşarımızı eksiltir.

HACİVAT: Karagöz’üm okumak düşünceleri olgunlaştırır.
KARAGÖZ: Halı, kilim dokumak da keseyi dolgunlaştırır.

HACİVAT: Karagöz’üm ben kitabı satır satır süzerim.
KARAGÖZ: Hacı Cavcav bende sıkılınca mahalleyi gezerim.

HACİVAT: Karagöz’üm kitapçıya gidip kendime yeni kitaplar alacağım.
KARAGÖZ: Ben de zıpkınla balık avlamak için derinlere dalacağım.

HACİVAT: Kitap anlayışımızı ve konuşmamızı kuvvetlendirir.
KARAGÖZ: Izgaradan damlayan yağlar da mangalı alevlendirir.

HACİVAT: Kitap okuma kelime hazinemizi zenginleştirir.
KARAGÖZ: Tereyağı da karışık tostun üzerinde ne güzel erir.

HACİVAT: Karagöz’üm bırak artık şu yemeyi içmeyi.
KARAGÖZ: Doydum zaten Hacı Cavcav şimdi okuyalım biraz.

HACİVAT: Karagöz’üm anladın demek okumanın esasını.
KARAGÖZ: Bilmeyen mi var Hacı Cavcav, okumanın faydasını.

HACİVAT: Karagözüm unutma bilmemek değil, öğrenmemek ayıp.
KARAGÖZ: Hacivat’ım yazık boşa geçti bunca zaman, büyük kayıp.

HACİVAT: Atasözü, bilmece, okurum gündüz gece.
KARAGÖZ: Elliyi geçmiş olsa da yaşın, bilgi ile dolar başın.

HACİVAT: Hikâyeler, romanlar, şiirler, masallar
KARAGÖZ: Okuyan öğrencilerin geleceği ışıldar.

HACİVAT: Onlar yazmasaydı nasıl edinirdik kıymetli bilgileri?
KARAGÖZ: Okumadan anlayamazdım gezegeni, evreni.

HACİVAT: EYY HAY-İ HAK, perde kurduk, ışık yaktık, Oyunumuz gölge hayal…
KARAGÖZ: Gerçeğin aynasıdır bu perde, sanılmaya martaval.

HACİVAT: Bu perde başka perde, Gölge oyunu perdesi…
KARAGÖZ: Bu günlük yeter kapanıyor Hacivat’la Karagöz’ün perdesi.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s